Het Gelmelslot van Hoogstraten

Inleiding
Het legendarisch ontstaan
De eerste ´Vrouwen en Heren´ van Hoogstraten
Antoon de Lalaing & Elisabeth Culemborgh
Hoogtepunt en verval : de volgende graven
De vorsten van Salm Salm
Nieuwe tijden, een nieuwe bestemming
Het kasteel als bedelaarshuis, landbouwkolonie en penitentiair schoolcentrum
De verschillende bouwstijlen van het huidige complex

 

Crossroads

Na de dood van Karel de Grote in 814, vielen de Noormannen op tal van plaatsen Vlaanderen binnen om er te roven en te plunderen.
Gelmel, één van de hoofdmannen, voer langs het Hollands Diep en de Dintelrivier de Mark op, destijds nog een bevaarbare rivier. Op de plaats waar nu het kasteel staat, bouwde hij aan de oever eerst een houten burchttoren om een uitkijkpost en een steunpunt te hebben voor zijn troepen.
Rond de burcht liet hij een verdedigingswal graven die gevoed werd door de Mark. In 892 kwam er een einde aan de overheersing van de Noormannen nadat ze te Leuven verslagen werden door Arnulf van Karinthië, een Duitse keizer uit het geslacht van de Karolingers. De meeste Noormannen trokken zich terug tot Boonen, het huidige Boulogne. Anderen bleven echter, integreerden en vermengden zich met de autochtone bevolking.

Volgens sommigen vestigde Gelmel zich met enkele tientallen Vikings hier voorgoed en sloot hij een verbond met de Graaf van Strijen die hem als leenman erkende. In ruil moest Gelmel het volk beschermen tegen rovers, plunderaars en andere Noormannen.

Deze veronderstelling stoelt op het feit dat men later invloedrijke personen vindt die mogelijk zijn afstammelingen waren.
Zo vinden we in 1135 een zekere Conradus van Gelmel, die als getuige optrad bij een schenking door de Graaf van Loon aan de abdij van Averbode, en in 1159 een Godeschaldus van Gelmel, vermeld als Brabants edelman.
De nederzetting van de Noormannen zou mogelijk gestaan hebben op het gehucht Staakheuvel. Staakheuvel zou dan betekenen: "Een woning op palen (staken), gelegen op een heuvel".
En er zijn meer gelijkenissen. Ook in Normandië waren de Noormannen binnengevallen en terroriseerden ze de bevolking. De Franse koning sloot op zeker ogenblik een verbond met hun hoofdman Rollo. Deze erkende de Franse koning als leenheer, als leenman kon deze op zijn beurt genieten van een aantal voorrechten en privileges. Enig wetenschappelijk bewijs voor de aanwezigheid van de Noormannen in Hoogstraten is echter nooit geleverd.

Op het wandtapijt van Bayeux dat de slag van Hastings voorstelt, staan onder andere Vikings met hun snekken afgebeeld. In de tekst wordt Willem de Veroveraar (William the Conqueror, Guillaume le Conquérant) Wil-Gelmel-us genoemd. Ethymologisch zijn Willem, Gelmel en Guillaume dus namen met dezelfde stam.

Ook thans wordt in Hoogstraten de naam Gelmel nog in diverse benamingen gebezigd.
Zo zijn er bijvoorbeeld de Gelmelwacht, de Gelmelstraat, de Gelmers, etcetera.

[Naar boven ]